جوانان مطالبى بياموزيم كه حقّانيت و صحّت آن‌ها تا درجه‌اى ثابت شده باشد و قوّهء تشخّصى و تمييز و تعقّل و تفكّر را در آن‌ها بسط و نموّ بدهيم تا بتوانند هر دو جانب هر قضيّه‌اى را با كمال وسعت نظر ببينند و دلايل له و عليه هر اظهارى را بسنجند و از روى انصاف و بىغرضى در آن باب حكم و قضاوت كنند . مردمى كه به اين طريق تربيت شده باشند ، در هيچ امرى تعصّب احمقانه نمىورزند و هر وقت دليلى شنيدند كه بطلان يكى از عقايد موروثى ايشان را ثابت كرد ، تسليم دليل مىشوند و از عقيدهء باطل خود دست بر مىدارند . تبليغ و تكرار و تلقين و اصرار در ايشان تأثيرى ندارد ، و طبيعت ايشان مخالف اين است كه هر روزى براى يك كه قدرت و ثروت بيشترى دارد ، شمشير بزنند . در ميان چنين قوم و ملتى هرگز كسى يافت نخواهد شد كه بتواند مدت بيست سال زمام امور مملكت را به دست بگيرد و به زور قشون و نظميّه ، مردم را مطيع خود ساخته اموال آن‌ها را ضبط كند و مشتى پادو و چاكر اجير كند كه به عنوان واعظ و شاعر و خطيب و روزنامه‌نويس و معلم مدرسه و وكيل مجلس متّصل مدح او را بسرايند و او را كبير و عظيم و وطن‌پرست و عادل بخوانند ؛ و كسانى را كه به بزرگى و عدالت او معتقد نيستند بيكار كند يا به حبس بيندازد يا از مملكت تبعيد كند يا به قتل برساند و حتى بعد از مرگ او هم اهل همان شهرهايى كه بيش از ديگران از او آزار و اذيت مىديدند ، در سر اين با يكديگر نزاع نمايند كه نعش آن فقيد را مىخواهيم به شهر بياورند و دفن كنند ! در ميان چنين قوم و ملتى مردم نخواهند توانست يكديگر را تهديد كنند كه اگر زنت بىچادر بيرون نيايد ، تو را از اداره بيرون خواهيم كرد و بعد از دوازده سال واروى آن را بزنند و بگويند كه اگر زنت بىچادر بيرون بيايد ، تو را از اداره بيرون خواهيم كرد ؛ و به مردى كه اين مطالب به اين واضحى را گوشزد كند ، اعتراض نخواهند كرد و نخواهند گفت كه « اگر ما بخواهيم اطفال خود را تربيت كرده ، اصول اخلاقى و اجتماعى به ايشان بياموزيم ، بيگانگان نخواهند گذاشت » يا اين‌كه « دين مقدّس اسلام كه قرآن مجيد باشد به ما امر مىفرمايد كه زن بايد عفّتش مستور باشد . » خوب بودن اسلام دليل بر خوب بودن كليهء مدعيان ترويج اسلام نمىشود . نزاع من با قلتشن‌بازى و رجّاله‌بازى است نه با روحانيون واقعى و علماى دين . « همهء قبيلهء من عالمان دين بودند » و بنابراين ، از حال و كار ايشان به خوبى واقفم . در ميان علماى دين ما در تمامى ادوار تاريخ اسلام اشخاص بدطينت و شرير و بىدينى بوده‌اند كه از ايشان به ايران و نوع بشر ضررهاى بزرگ عايد شده است ؛ اما نبايد به خاطر يك عدهء افراد نادان و بد با تمام نوع دشمن بود . آنچه ما بايد امروز بخواهيم و در تحصيل آن كوشش كنيم ، اين است كه هيچ فردى يا